Deltares: funderingsschade is allang geen probleem van veen en binnensteden meer

Wat Deltares op 3 september 2026 naar buiten bracht

Funderingsschade wordt meestal in één adem genoemd met veenweidegebieden en oude binnensteden. Volgens Deltares klopt dat beeld niet meer. Door langdurige droogte en dalende grondwaterstanden nemen de risico's toe bij houten paalfunderingen én bij ondiepe funderingen zonder palen. Naar schatting hebben circa 425.000 gebouwen nu al schade in de vorm van scheuren of aflopende vloeren, of lopen ze vóór 2035 verhoogd risico. Het gaat vooral om oudere gebouwen. Bij een klein deel is de schade nu al ernstig, maar Deltares verwacht dat ook beperkte schade verergert, zodat maatregelen uiteindelijk nodig zijn.

De gevolgen reiken verder dan een scheur in de gevel: woningwaarde, financierbaarheid en toekomstige gebiedsontwikkeling hangen ermee samen. Dat is dezelfde redenering die het kabinet eind augustus gebruikte bij de uitwerking van de Nationale Aanpak Funderingen, waar 20 miljoen euro extra naar het herstelfonds ging.

Een landelijk risicomodel dat bewust geen rapportcijfer geeft

Deltares en TNO werken aan een funderingsrisicomodel voor heel Nederland. Het combineert drie soorten informatie: bedreigingen zoals bodemdaling, droogte en wisselende grondwaterstanden, gegevens over gebouwen en hun locatie, en de kwetsbaarheid van die gebouwen, dus funderingstype, bouwjaar en constructieve kenmerken.

Het interessantste ontwerpbesluit staat verstopt in de laatste alinea van dat hoofdstuk. Het model geeft bewust geen totaalscore per pand. Verschillende schadeprocessen hebben elk hun eigen oorzaak en hun eigen onzekerheid, en die middelen tot één getal maakt de uitkomst eerder minder bruikbaar. In plaats daarvan draait het om prioritering: waar is monitoring nodig, waar is nader onderzoek verstandig, en waar zijn maatregelen nodig. Het model is modulair, zodat nieuwe data over bodem, grondwater, klimaat, gebouwen en monitoring stapsgewijs kan worden toegevoegd, en de resterende onzekerheden zichtbaar blijven.

Krimp- en zwelklei: het schadepad zonder kaart

Sinds de droge zomer van 2018 komen er schademeldingen uit gebieden waar funderingsproblemen nauwelijks voorkwamen. De oorzaak is krimp- en zwelgedrag van kleigronden. Klei die uitdroogt krimpt, en zwelt na een natte periode weer op. Een gebouw op een ondiepe fundering beweegt mee, en omdat de bodem zelden overal gelijk is, beweegt het scheef. Dit is een ander mechanisme dan paalrot, met een andere aanpak.

Deltares onderzoekt welke kleitypen het gevoeligst zijn en hoe grondwaterfluctuaties, vegetatie, bestrating, kwel en wegzijging meespelen. In het Gelderse Zoelen staat meetapparatuur rond en aan een woning om oorzaak en gevolg uit elkaar te trekken. Er wordt gewerkt aan een landelijke kaart met gebieden waar krimp- en zwelproblemen kunnen optreden. Otto Levelt, bodemdalingsexpert bij Deltares, noemt krimp- en zwelgedrag in Nederland nog een relatief onbekend verschijnsel, terwijl het grote gevolgen kan hebben voor woningen.

Voor eigenaren betekent dit dat de bekende signalen anders gelezen moeten worden. Diagonale scheuren boven raam- en deurhoeken, een vloer die aanvoelt als een flauwe helling, deuren die in de zomer klemmen en in de winter weer passen: dat seizoenspatroon wijst eerder op klei dan op paalrot. Onze pagina's over verzakking van een woning en funderingen op staal beschrijven hoe u dat onderscheid maakt, en een nulmeting is de goedkoopste manier om zo'n seizoensbeweging aan te tonen in plaats van te vermoeden.

Wat onze eigen postcode-check laat zien

Wij houden geen landelijk model bij, maar wel wat bezoekers invullen. Tussen 12 mei en 4 september 2026 zijn er 1.993 checks gedaan over 1.728 verschillende postcodes. Koppelen we die aan het dominante bodemtype in ons eigen postcodeprofiel, dan komt de grootste groep checks niet uit veengebied.

Dit zijn zelfmeldingen van mensen die met een reden een check doen, dus geen representatieve steekproef van de woningvoorraad. Wat het wel laat zien: van de 4.089 viercijferige postcodegebieden in onze database heeft ruim 40 procent klei of rivierklei als dominant bodemtype, tegenover 519 gebieden met veen. Het verhaal over de bodem van Nederland gaat dus over veel meer huizen dan de klassieke paalrotsteden. De meest gemelde signalen in die 1.993 checks zijn scheuren in de gevel (68 keer), scheuren binnen (60), klemmende deuren (37), vocht in de kruipruimte (36) en scheefstand (35).

Het datagat, en waarom wij "indicatief" zeggen

De scherpste passage uit de Deltares-analyse gaat over data. Gegevens over het type fundering en de feitelijke staat ervan zijn vaak niet beschikbaar. Daardoor is het volgens Deltares op dit moment nog erg onzeker om voor individuele gebouwen betrouwbare risico-inschattingen te maken. Betere verzameling, standaardisatie en uitwisseling van funderingsdata is de voorwaarde voor een landelijk en uniform risicobeeld.

Die kanttekening geldt onverkort voor ons. Onze funderingscheck combineert bodemtype, grondwaterstand, bodemdaling, maaiveldhoogte, bouwjaar en de omliggende bebouwing tot een beeld van het risico. Wat daar niet in zit, en in geen enkel model zit zolang het niet is opgemeten, is of er onder uw woning werkelijk houten palen staan, hoe lang die zijn en in welke staat de paalkoppen verkeren. Daarom staat er "indicatief" bij het label en bij de klasse-indeling. Een indicatie vertelt u of doorzoeken verstandig is, geen oordeel over de fundering zelf. Dat oordeel komt uit fase 2 onderzoek met een inspectieput, en dat is precies de stap die Deltares met de prioritering in het model wil sturen.

Hetzelfde geldt voor de risicoklasse die sinds 1 april 2026 in taxatierapporten staat. Wat die letter wel en niet zegt, staat in onze uitleg over funderingscodes en taxatieklassen.

De cijfers naast elkaar

Er circuleren nu vier reeksen die op elkaar lijken maar iets anders tellen. Wie ze door elkaar haalt, trekt de verkeerde conclusie.

De landelijke kerncijfers met bronvermelding houden wij bij op de pagina met funderingsstatistieken van Nederland.

Van risico naar maatregelen

Deltares onderzoekt ook wat er tegen te doen is. Genoemd worden vochtbarrières rond het gebouw, aanpassing van de vegetatie dicht bij de gevel en maatregelen in het waterbeheer die grote schommelingen in de ondergrond dempen. Dat zijn preventieve ingrepen, gericht op het beperken van uitdroging van de grond direct onder en naast de fundering. Bomen en struiken vlak langs een gevel op krimpgevoelige klei onttrekken in een droge zomer flink wat vocht.

Voor de meeste eigenaren blijft de volgorde hetzelfde. Leg zichtbare signalen vast met datum en foto, want een scheur die na een droge zomer groeit zegt iets heel anders dan een scheur die al twintig jaar stilstaat. Laat een nulmeting doen als u twijfelt over scheefstand. Ga naar fase 1 onderzoek als het signalenbeeld en de gebiedsdata dezelfde kant op wijzen. Wat het herstel kost als het zover komt, staat op de pagina over kosten van funderingsherstel, en de financieringsroutes op subsidies en leningen.

Wilt u eerst weten hoe uw omgeving eruitziet: de gratis postcode-check geeft bodemtype, grondwaterstand en bodemdaling voor uw postcodegebied, en op de funderingskaart ziet u de aandachtsgebieden op de kaart.

Wat er op 10 september gebeurt

Op 10 september 2026 bespreekt de Tweede Kamer de funderingsproblematiek. Deltares bracht zijn kennis vooraf in via een position paper en verwijst naar de Voortgangsbrief Nationale Aanpak Funderingen. Of daar nieuwe maatregelen, extra financiering of aanpassingen in de aanpak uit komen, is nu niet te zeggen. Wij werken dit artikel bij zodra het verslag van dat debat er is, en de tijdlijn in het dossier funderingsproblematiek houdt de stappen daarna bij.