Droogte 2026: wat de laagste Rijnafvoer ooit gemeten betekent voor funderingen

Wat er in de zomer van 2026 precies gebeurde

Op 6 augustus 2026 bedroeg de afvoer van de Rijn bij Lobith 655 kubieke meter per seconde. Volgens het KNMI is dat de laagste waarde voor die kalenderdag in de meetreeks die teruggaat tot 1901. Het absolute laagterecord van 620 kubieke meter per seconde stamt uit november 1947, maar het KNMI wijst erop dat de huidige situatie zwaarder weegt: in de zomer is de verdamping hoger en de vraag naar zoetwater vanuit landbouw, natuur en drinkwater veel groter dan in het najaar.

Ook stroomopwaarts is het uitzonderlijk. Bij Keulen, waar de reeks tot 1816 teruggaat, en bij Maxau werd op dezelfde dag de laagste kalenderdagwaarde ooit gemeten. De gebruikelijke junipiek uit smeltwater bleef dit jaar uit: de sneeuw smolt eerder en de voorraad in de Alpen was kleiner dan normaal.

De Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling sprak in de droogtemonitor van begin augustus 2026 over een uitzonderlijke situatie van langdurige droogte. Landelijk geldt niveau 2, een feitelijk watertekort. Het neerslagtekort loopt op richting het niveau van de zomer van 2018, waterschappen in het westen vullen bergingen om zoetwater vast te houden, en er worden maatregelen genomen tegen verzilting vanuit zee.

Waarom lage rivierstanden funderingen raken

Rivierpeilen zijn geen funderingsprobleem op zichzelf. Ze zijn een thermometer. Een lange periode zonder aanvoer en zonder neerslag laat freatische grondwaterstanden in het achterland zakken, en juist die stand bepaalt wat er met een fundering gebeurt. Twee mechanismen doen het werk.

Houten paalfunderingen: paalrot en negatieve kleef

Houten palen blijven intact zolang ze onder water staan. Komt de paalkop droog te staan, dan krijgen schimmels en bacteriën ruimte en verliest het hout draagkracht. Dat proces is niet omkeerbaar. Daarnaast zakt uitdrogende klei en veen mee naar beneden en gaat aan de paal hangen, wat als extra belasting op de paal drukt. Dit heet negatieve kleef. Meer hierover staat op onze pagina over paalrot herkennen bij houten paalfunderingen en de rol van de grondwaterstand rond uw woning.

Funderingen op staal: krimp en zwel van klei

Woningen zonder palen staan direct op de ondergrond. Droogt een kleilaag uit, dan krimpt die laag en zakt het pand mee. Omdat de bodem zelden gelijkmatig is, zakt het pand meestal scheef. Dat levert diagonale scheuren boven raam- en deurhoeken op en vloeren die aflopen. Onze pagina over funderingen op staal beschrijft hoe u dit type fundering herkent.

TNO en Deltares beschreven in juli 2026 hoe dit mechanisme zich uitbreidt. In het Drentse Roden ontstond ernstige schade nadat graafwerk en droogte het grondwaterpeil verlaagden en een kleilaag die eerder permanent onder water stond begon te krimpen en zwellen. Zulke lagen liggen ook in Brabant, Noord-Limburg, Overijssel en het rivierengebied. Dat zijn gebieden die tot voor kort niet als funderingsrisicogebied golden.

Het risicogebied verschuift, en dat is de kern van het nieuws

Deltares beschreef in een memo aan de Tweede Kamer van 2 juni 2026, voorafgaand aan het rondetafelgesprek van 10 juni, dat de risico's van funderingsschade door de toenemende kans op droogte nu ook toenemen bij ondiepe funderingen in gebieden die dit voorheen niet kenden, en dat de schade er sneller optreedt dan vroeger. Sinds droogtejaar 2018 is dat merkbaar in gebieden waar dit eerder niet in deze mate voorkwam, zoals het rivierengebied.

TNO-consultant Chris Geurts constateerde over de periode 2018 tot 2022 een scherpe toename van claims en schademeldingen rond funderingen, waarbij zowel het risicogebied als de problematiek zelf flink groeide. De klassieke kaart met veen- en kleigebieden in Holland, Friesland en Overijssel dekt de lading dus niet meer volledig. Wat er onder uw eigen wijk ligt, ziet u op de landelijke funderingskaart.

Wat het kost, en wie het niet kan betalen

In april 2026 publiceerde de Autoriteit Financiële Markten nieuwe berekeningen. Voor ruim 120.000 huishoudens is funderingsherstel in de toekomst onvermijdelijk. De totale kosten voor die groep schat de AFM op 11 miljard euro, gemiddeld 92.000 euro per woning. Ruim 75.000 eigenaren hebben onvoldoende spaargeld of beleggingen om dat direct te betalen en komen samen 6 miljard euro tekort. Ruim 25.000 eigenaren vallen bovendien buiten de standaard hypothecaire financieringsruimte, goed voor 3 miljard euro aan niet financierbare kosten.

Het grootste deel van de woningen met acute funderingsproblemen staat in Zuid-Holland, Noord-Holland, Overijssel en Friesland. Rotterdam, Dordrecht en Haarlem springen eruit: ruim een derde van de eigenaren met ernstige funderingsproblemen woont in die gemeenten. Wat een herstel in de praktijk kost, per methode en per woningtype, staat op kosten van funderingsherstel. De regelingen die er zijn, vindt u op subsidies en leningen voor funderingsherstel.

Is dit een incident of het nieuwe normaal

Het KNMI berekent het neerslagtekort sinds 2026 het hele jaar door in plaats van alleen in het groeiseizoen, omdat droge periodes eerder in het jaar beginnen. De zomers van 2018 en 2022 staan beide in de top vijf van droogste zomers ooit gemeten. Voor funderingen telt niet één droge zomer, maar de opeenstapeling: een paalkop die drie zomers op rij een aantal weken droog staat, verliest meer hout dan een paalkop die dat eenmaal meemaakt.

Voor eigenaren betekent dat vooral iets praktisch. Schade die nu ontstaat, is meestal het gevolg van droogte uit eerdere jaren. Wat u dit jaar in de muur ziet verschijnen, hoeft niet deze zomer begonnen te zijn. Cijfers over hoe vaak welke schadebeelden voorkomen, houden wij bij op de pagina met funderingsstatistieken van Nederland.

Wat u nu zelf kunt doen

• Fotografeer scheuren met een datum en meet ze op. Een scheur die in twaalf maanden groeit, zegt meer dan een scheur op zichzelf. Zie scheuren in muren beoordelen.
• Controleer de kruipruimte in een droge periode. Staat het water ver onder de paalkoppen of is de bodem uitgedroogd en gekrompen, dan is dat relevante informatie.
• Vraag bij uw gemeente of waterschap op wat het gehanteerde grondwaterpeil in uw buurt is en of dat de afgelopen jaren is aangepast.
• Zoek uw adres op in de gratis postcode-check op funderingsrisico om te zien wat bouwjaar, bodemopbouw en gebiedsdata over uw woning zeggen.

Wijst het beeld op meer dan alleen cosmetische schade, dan is de volgende stap een gestructureerd onderzoek. Wat daar precies in zit, leest u bij funderingsonderzoek in fasen.